Trump op reis III. Merkel emancipeert en zegt dat hardop, voor het eerst

De sfinx van Berlijn spreekt

De kop boven het voorpagina artikel van de Frankfurter Allgemeine Zeitung vanochtend: Merkel: Wir Europäer müssen unser Schicksal in die eigene Hand nehmen. Zij zei dat op een verkiezingsbijeenkomst in Beieren, in reactie op het optreden van Trump de dagen ervoor. Die Zeiten, in denen wir uns auf andere völlig verlassen konnten, die sind ein Stück vorbei. Das habe ich in den letzten Tagen erlebt. Jürgen Hardt, coördinator van de Duitse regering voor de transatlantische betrekkingen, deed het vanmorgen in “Die Welt” nog een dunnetjes over. Dit is leiderschap. De kleinere landen zullen volgen.

De show van Donald Trump en de Europese leiders die licht geneneerd glimlachend om hem heen bewogen, liet niet iets totaal nieuws zien. Maar niet eerder was het zo duidelijk zichtbaar: de opkomst van de Europese Unie tast Amerikaanse belangen aan. Het gaat om economie, de Navo, waarden en schone lucht.

Merkel in Djedda met succesvolle vrouwen: “wanneer mogen jullie auto rijden?”

Economie

De aanval van Trump is gericht op Duitsland. Dat exporteerde in 2016 270 miljard euro meer dan het importeerde. De Duitse economie loopt als een trein, hun auto’s en machines zijn zeker in de VS en Engeland veel gevraagd. Het gekke is: dat surplus dat binnen stroomt wordt vooral geïnvesteerd in … de VS en Engeland. Ook Frankrijk klaagt trouwens over het Duitse succes. Maar tussen Frankrijk en Duitsland is een deal mogelijk. Die vereist dat Duitsland die investeringsmiddelen omleidt naar Europa, vooral naar Frankrijk en Zuid-Europa. Bijvoorbeeld op voorwaarde dat Macron zijn economie hervormt. Als de ECB dan ook nog de rente de kans geeft om te stijgen, dan komt het geld ook echt naar Europa. Dan is de deal ook aan de Duitse pensionados te verkopen (bovendien zijn tegen die tijd de Duitse verkiezingen achter de rug). Het probleem met Trump is van chronische aard.

Navo

“Europa moet eindelijk eens 2% van het nationaal inkomen aan defensie besteden. Dat is op de Navo-top van 2014 besloten.” Trump doet alsof dat onmiddellijk moet en dat Europa zelfs ook met terugwerkende kracht moet bijpassen. Terwijl in 2014 is afgesproken – wat men ook van die afspraak vindt – dat de 2% pas in 2024 bereikt moet zijn. Maar er is nog iets anders waardoor Europa en de VS gegarandeerd uit elkaar gaan lopen: Frankrijk en Duitsland hebben de ambitie om te gaan investeren in Europese defensie. En dat is niet hetzelfde als de Navo. En geld kun je maar één keer uitgeven. Op de laatste Europese top is al een basis gelegd. Groot-Brittannië heeft nog even tegengestribbeld. Dat was voor het laatst, zij gaan er niet meer over. Merkel en Macron waren hier de afgelopen week overigens muisstil over.

Waarden

Waarden blijven meestal vage dingen. Maar binnen het Atlantisch bondgenootschap zijn er verschillen. Bijvoorbeeld bij de wapenleveranties aan Saoedie-Arabië en de Golfstaten en de ondersteuning bij de aanvallen op de bevolking van Jemen komt dat naar boven. Bij migratiekwesties en vroeg of laat bij het partij kiezen in (of het stimuleren van) de strijd tussen soenniten en shiiten. De VS geloven in drones en kruisraketten. In Europa denkt men dat er meer is dan dat. Wanneer mogen jullie auto rijden? vroeg Merkel onlangs tijdens een officieel bezoek aan een groep vrouwen in Riyad.

Schone lucht

De klimaatdiscussie verdwijnt niet. Het akkoord van Parijs is een compromis dat een richting aangeeft. De Europese leiders gaven aan dat zij doorgaan met ‘Parijs’. Trump had het niet paraat en laat deze week weten wat hij doet.

das war einmal

Val van Trump?

Sommigen hopen dat Trump binnenkort valt door een ‘impeachment’-procedure. Maar waarom? Welk voordeel heeft dat voor ons, Europeanen? Blijft Trump zitten – in elk geval vier jaar – dan wordt de EU gedwongen op vier fundamentele punten tot een politieke lijn te komen. Dat kan, de regeringen Merkel en Macron staan er klaar voor, niet meer gehinderd door de Engelsen. En Nederland? Nederlanders gaan merken dat er een vliegwiel is op Europees niveau dat gewoon doordraait. Niet omdat Brusselse technocraten dat willen, maar omdat de grote boze wereld doordraait. Ook terwijl Wilders twittert, terwijl Pechtold en de gristenen ruzieën over wie het leven “voltooid” mag vinden en onze kranten ons wijsmaken dat de grootste militaire en digitale dreigingen uit Moskou komen.

Advertisements

Trump op reis II. Leiderschap in strijd tussen Goed en Kwaad

Jan W. Schnerr, 23 mei 2017

Op weg naar de 21e eeuw

Trump verliet zondagavond het Arabisch Schiereiland op weg naar de volgende democratie, Israël. Een paar dingen vielen op.

  1. De Amerikaanse missie aan de wereld is kennelijk niet meer ‘het brengen van vrijheid en democratie’. Trump bouwt in zijn toespraak tot de leiders van moslimstaten voort op een fundamenteler element van de Amerikaanse cultuur: de strijd tussen goed en kwaad. Het idee van een missie blijft.
  2. De specifieke boodschap tot dit autoritaire gezelschap is, dat er goede en slechte moslims zijn. De laatsten vormen een zeer kleine minderheid. Officieel kiest Amerika niet tussen soenniten en shiiten, die in het Nabije Oosten een strijd met elkaar voeren. Hij roept zelfs zijn gastheren op om samen de (soennitische) Islamische Staat uit te roeien (“zodat hun leven kort is en hun ziel verdoemd”). Je hoort de Saoedische geestelijkheid en diverse prinsen uit de Golfstaatjes grommen achter in de zaal. Hun islam is een IS-light en in sommige gevallen zelfs niet zo erg ‘light’. Maar onofficieel kiest de Amerikaanse president voor de strijd tegen de shiiten. Dat is voor Iran, Irak, Syrië en Libanon een veeg teken. En ook voor de shiiten in Bahrein en het noorden van Saoedie-Arabië. Saoedie-Arabië en de meeste kleine Golfstaten stimuleren en financieren de strijd tegen de shiiten. Sommige westerse historici wijzen op een analogie met de gruwelijke dertig-jarige oorlog in de zeventiende eeuw, tussen katholieken en protestanten. De religieuze spanning die er van nature was ontaardde in massaslachtingen toen leiders die spanning gingen instrumentaliseren. De VS lijken die weg op te gaan, met Engeland als volgzame kleine bondgenoot.
  3. Net als Theresa May kort geleden biedt Trump een ‘grote deal’ aan: wij helpen jullie bij jullie moordpartijen – op shiiten in Bahrein, op shia-achtigen in Jemen, enzovoort – en wij kijken weg van jullie extreme wahhabitische islam (wij gaan ons dus niet afvragen wat de leerstellige bronnen van IS zijn). Daar gaan jullie dan wel tegenover zetten dat onze bedrijven aan het werk gehouden worden uit jullie olie- en gasinkomsten. Trump kan sinds afgelopen weekend rekenen op enthousiasme bij General Dynamics, Raytheon, Lockheed, Aramco, Dow Chemical en private-equity maatschappij Blackrock. En bij tientallen andere bedrijven die nog hengelen naar definitieve contracten en daar het Witte Huis bij nodig zullen hebben. Veelbelovend is dat deze olielanden honderden miljarden moeten investeren in een transitie naar een moderne, gediversifieerde economie. Naar te verwachten valt met behoud van autoritaire machtsstructuren, een hybride nomadische cultuur en een extreem conservatieve religie. Zie voor de economische kant: McKinsey Global Institute, Saudi Arabia Full Report, december 2015. De VS en Groot-Brittannië, de angelsaksische as, gaan dat klusje helpen klaren.
  4. Er is geen aanwijzing dat Trump, zoals hij zijn kiezers beloofde, de kernwapendeal met Iran gaat opzeggen. Tillerson c.s. hebben hem daar waarschijnlijk voor gewaarschuwd. Waarom? Openlijk conflict met de EU? The Donald kiest nu voor voor het uitdrogen van Iran via de greep die de VS hebben op de financiele sector. Dat gaat spanningen geven op de lijn EU-VS.

Een strategische coalitie Washington-Londen-Riyadh tekent zich af. Plus Tel Aviv? Morgen even kijken.

Trump op reis I

Jan W. Schnerr, 21 mei 2017

Plaatsvervangende schaamte

Ik zag het filmpje op een Amerikaanse site: Trump daalt de vliegtuigtrap af met naast hem Melanie, zijn vrouw. Je weet dat rechts onder, nog net niet in beeld de oude Saoedische koning komt aanstrompelen om het paar te begroeten. En? Wat flitst er door je hoofd? ‘Laat ze allebei doodvallen, deze twee compagnons bij de massamoord op de bevolking van Jemen’? Nee, gedachteflitsen werken autonoom. ‘Als er maar niet iets extreem pijnlijks gebeurt!’ Een lomperik waar je in de kroeg nog niet naast zou willen zitten maar die op dit moment president van de Verenigde Staten is, ontmoet het hoofd van een staat met een middeleeuwse nomaden cultuur met dito religieuze opvattingen. Maar er gebeurde gelukkig niets bijzonders, men gaf elkaar een hand. Een dag later was er voor meer dan honderd miljard aan wapens verkocht. In tien jaar oplopend tot 350 miljard.

Strategie in het zand

Merkel was here

De Duitse bondskanselier Merkel was een maand geleden op bezoek. Op de officiële foto met de koning keken beiden alsof zij net uit een zandstorm kwamen. Wapens waren er niet verkocht. Er was gesproken over CO2-uitstoot. De G20 top komt eraan, die deze keer door Duitsland wordt voorgezeten.. Wat Jemen betrof wees de kanselier erop dat de voorkeur van Duitsland uitging naar een politieke oplossing. Zij sprak ook met een grote delegatie Saoedische vrouwen. Een levendig gesprek. Wanneer zouden vrouwen auto mogen rijden? Niemand die het wist.

En May …

De koning was nog moe van Theresa May van Engeland die – net aangetreden – ook al op bezoek was. Engeland is samen met de VS militaire steunpilaar van de Saoediërs bij de strafexpeditie stegen de Jemenieten. Ook de Engelsen leveren veel wapens en willen zaken blijven doen. Zij was schaamteloos op zakenreis. May heeft de Engelsen een grote economische toekomst beloofd ondanks, of dankzij de Brexit.

Handel, geen strategie

De Amerikaanse en Engelse strategische belangen op het Arabisch schiereiland worden minder. Maar de verkoop van wapens neemt juist toe. Zo sterk zelfs dat je je afvraagt of de oorlog in Jemen voldoende is om de stroom op gang te houden. De druk is ongetwijfeld groot om een of meer conflicten warm te houden. Iran staat wat dat betreft bovenaan. Iedereen verwachtte dat het akkoord tussen Obama en Iran doorgehaald zou worden door Trump, die dat had aangekondigd. Maar dat schijnt niet zo eenvoudig te zijn. Benieuwd of druk vanuit de EU-staten – Duitsland voorop – daarbij een rol speelt.

Mekka, Jeruzalem , Rome

Trump gaat op weg naar Israël en de Palestijnen. Daarna naar het Vaticaan. Prachtige symboliek: Mekka (althans op bezoek bij de beschermheer van de heiligdommen van de moslims), Jeruzalem (van de joden?), Rome (de eeuwige stad van de christenen). Nog kansen genoeg op struikelpartijen, fysiek dan wel overdrachtelijk.

Gaat Trump Europeanen van ons maken?

(inleiding toegevoegd op 20 februari 2017) Heinrich August Winkler, Duits historicus (Humbold-universiteit Berlijn) in de NRC van 20 febr. 2017: ‘Het presidentsschap van Donald Trump is “een breuk in de geschiedenis van het Westen. Waarschijnlijk is het de diepste breuk sinds 1945, zo niet sinds 1917.”

Jan W. Schnerr, 19 november 2016:

Berlijn het nieuwe New York?

Joris Luyendijk is een originele journalist. Kort geleden schreef hij over Trump en wat dat voor Europa kan betekenen: (https://www.nrc.nl/nieuws/2016/11/11/met-trump-aan-de-macht-is-berlijn-het-nieuwe-new-york-5242532-a1531391). Luyendijk heeft een neus heeft voor de dingen die zich schuilhouden achter het gangbare ‘framework’, het kader waarbinnen veel media hun berichtgeving plaatsen. “Berlijn is het nieuwe New York”, schreef Luyendijk.

Wat is het ‘framework’ waardoorheen de brave krantenlezer geacht wordt naar Donald Trump te kijken? 1. Er is een wereldorde en die wordt gegarandeerd door de Verenigde Staten. 2. Die wereldorde is – los van een aantal vervelende incidenten (Irak en zo) – basaal goed: stabiliteit en het verdedigen van individuele menselijke waarden vormen de kern. 3. De Amerikaanse buitenlandstrategie wordt voornamelijk bepaald door één persoon, namelijk de president. 4. De strategische belangen van de Verenigde Stanen en de Europese landen lopen parallel. 5. Europa is zwak en verdeeld en dat blijft zo en zal dus nooit een eigen strategie op het wereldtoneel formuleren. Ons Europeanen staat nu dus weinig anders te doen dan gespannen afwachten wat de nieuwe president in Washington gaat doen.

Angelsaksische vrienden?

Transatlantische waardengemeenschap

De hierboven genoemde wereldorde wordt meestal aangeduid als de ‘transatlantische waardengemeenschap’. Of, iets concreter als het ‘transatlantisch bondgenootschap’. Ook wel recht-voor-z’n-raap: ‘de Navo als stabiliteits anker’. De noodzaak die waardengemeenschap te verdedigen is voor de redactie van de NRC – en voor vrijwel alle mainstream media, vooral in Noord-West Europa en sinds enige tijd ook bij de ex-communistische elite in Midden-Europa – uitgangspunt. In Nederland komt die ‘waardengemeenschap’ zelfs om de hoek kijken bij de ‘fundamentele’ vraag, of het circa honderd Nederlandse vrouwen verboden moet worden om een boerka te dragen.

Mijn stelling is: Het concept van de transatlantische belangengemeenschap – ontwikkeld door de naoorlogse Europese elite en vanzelfsprekend gesteund door de internationaal georiënteerde denktanks in de VS – belemmert het zicht op de politieke eenwording van Europa als een historische ontwikkeling met dieperliggende oorzaken. Dit Europa is niet een “project van neo-liberale technocraten”. Of die historische ontwikkeling ons nu blij maakt en of dat langzaam integrerende Europa nu een goede of juist een slechte ontwikkeling is: de basale beweging is in elk geval geen ‘vanuit de achterkamers van de macht’ gestuurde ontwikkeling.

Wat Luyendijk in zijn artikel doet is opmerkelijk. Ik geef de laatste alinea van zijn stuk: ‘Lang was Amerika het baken, de morele leider van het democratische Westen en levend bewijs dat democratie het beste systeem is ter wereld. Die tijd is met Trumps verkiezing voorbij – hopelijk voorlopig. Voor nu is Berlijn het nieuwe New York‘. “Hopelijk voorlopig”: Luyendijk blijft voorzichtig. Zelf ben ik geneigd – kijkend naar onze Grote Bondgenoot – om niet Trump tot de maat van alle dingen te maken maar te kijken naar de veenbrand die in de VS kennelijk gaande is onder het zichtbare oppervlak van media en allerlei hotemetoten in Washington en New York. En tot de categerie hotemetoten behoort ook de bende die Trump nu het Witte Huis binnenhaalt. Stel dat Trump straks over vier jaar afgeserveerd wordt, struikelend over allerlei idiote opmerkingen over vrouwen, stiekem zaken doend met Goldman Sachs en ruzie makend met Angela Merkel, is dan de verwijdering tussen Amerika en Europa weer voorbij? Ik geloof er niets van. De pogingen in de afgelopen weken, om vooral de overeenkomsten te analyseren tussen enerzijds de Trump-stemmers en anderzijds de anti-EU populisten hier bij ons hebben maar betrekkelijke waarde. Het blijft uitgaan van de gedachte dat Europa en de VS binnen de ‘waardengemeenschap’ samen een ontwikkeling doormaken.

Echt opmerkelijk vind ik daarom Luyendijks opmerking over Duitsland. Tot nu toe werden de intra-Europese verhoudingen gezien als een destructief probleem: moeder Merkel moet een iets te grote klas van 27 onhandelbare kinderen in het gareel houden. Alleen als de bovenmeester (Washington) zijn hoofd om de hoek steekt dan houden de brutaalsten even op met propjes gooien. Europa staat in de media vooral voor ruzie. Een van de kinderen liep onlangs zelfs gewoon de klas uit: ‘Brexit’.

‘Bekijk Europa eens vanuit Europa’

Luyendijk stelt nu in feite een andere gezichtshoek voor. Bekijk dit geleidelijk steeds verder integrerende continent Europa eens vanuit Europa. Bekijk het eens als een geheel dat bezig is gemeenschappelijke onderlinge belangen te formuleren en om te zetten in meer zelfstandige (machts)politiek. Een proces dat zich in eerste instantie in achterkamers afspeelt. Kijk eens naar Duitsland als het politiek stabiele, economisch ijzersterke, relatief ‘weltoffene’, grote, centraal-Europese land dat mogelijk in staat is de koers aan te geven in het mijnenveld dat voor ons ligt: het Midden-Oosten (dicht bij Europa, ver van de VS), Rusland (idem), de macht van de Amerikaanse tech-sector, de honderd miljoen jonge Afrikanen die naar Europa willen (Amerika is te ver), het Israëlische atoomwapen (reikwijdte niet voldoende om New York te halen), de pogingen van de Amerikanen om macht te verkrijgen over de Europese financiële sector. Maar nu gebruik ik Luyendijks artikel als kapstok voor mijn eigen opvattingen en speculaties.

Frankrijks nieuwe verhaal. Intussen op het Binnenhof is Europa ver weg.

Een week na de overwinning van Emmanuel Macron komen twee gerenomeerde Franse hoogleraren met het volgende verhaal.

  1. Het geklaag over het ‘democratisch tekort’ van Europa is terecht. Vroeger kon namelijk een regering een tijdelijke inzinking van zijn nationale economie compenseren door een stimulerend beleid. In de Europese binnenmarkt niet meer: als Duitse machines goedkoper worden, moeten in Frankrijk de lonen omlaag. Waarna Duitse lonen ook iets omlaag gaan, enzovoort. Een concurrerende race naar de bodem dus.
  2. De overheid op Europees niveau staat machteloos, zeggen Michel Aglietta en Nicholas Leron: ziedaar het democratisch tekort. Er ligt altijd wel een lidstaat dwars. De EU (of: de eurozone) heeft geen eigen budget en mag dat niet via belastingheffing creëren.
  3. Wat nu? Terug naar een soeverein Frankrijk? Nee, Frankrijk zou een quantité négligeable zijn ten opzichte van de economische grootmachten van de 21e eeuw. Kleine stapjes dan maar naar een Europese economische overheid? Dat is geen optie voor Parijse intellectuelen.

Professor Aglietta en denktank prominent Leron bepleiten een fundamenteel ‘politiek basisbesluit’. Kort samengevat: Europa krijgt een substantieel budget, heft zelf belasting en voert een eigen economische beleid. Het Europees parlement – als een echt parlement – controleert de Europese economische regering. Wat Aglietta en Leron hier doen is Macron een intellectuele basis bieden voor zijn komende worsteling met Merkel. Hun economische verhaal klopt maar voor een deel (want: er is meer concurrentie dan loonconcurrentie en buiten Europa is er ook economisch leven). Maar daarmee is het Franse verhaal niet irrelevant geworden. Het leven – zelfs als wij ons zouden beperken tot Europa – is meer dan economie. het volle leven bestaat ook uit de diepe frustraties in ‘la france profonde’, zeg maar, buiten Parijs. Als je de beide heren een verwijt wil maken, dan, dat zij een halve wetenschappelijke redenering schuiven onder een politiek zeer relevant thema. Dat is: goed lopende economieën (Duitsland, Nederland o.a.) moeten solidair zijn met achterblijvers (Italië, e.a.) en met landen die nog een paar jaar nodig hebbe om hun economische structuur te moderniseren (Frankrijk onder Macron). Dit thema is Macron’s speelveld in de komende vijf jaar. Gaat hij slagen?

Kleine stappen zal wel het maximaal haalbare blijven in de as Berlijn-Parijs. Op het eerste gezicht is het jammer voor Macron dat Martin Schulz (die wat positiever staat tegenover de Franse ideeën en de enige sociaal-democraat op het continent is met een visie op Europa) de Duitse verkiezingen gaat verliezen in september. Maar bij nader inzien denk ik toch dat Angela Merkel de enige politicus in Duitsland (en dus Noord-Europa) is die de kleine stappen thuis kan verkopen. Een financiële transfer van Noord- naar Zuid-Europa! Na vele kleine stappen in die richting zal ooit het moment komen dat een fundamentele keuze moet worden gemaakt (solidariteit wordt van een nationale, een Europese zaak). Die keuze kan niet voor het kiezersvolk verborgen blijven achter Brusselse compromissen. Er zijn verkiezingen verloren om kleinere zaken. Wat heeft Frankrijk uiteindelijk als tegenprestatie aan te bieden? Europeanisering van zijn kernwapen?

Men hoeft dit laatste speculatieve vergezicht niet helemaal serieus te nemen om ‘nebenbei’ te concluderen dat het lopende formatiespel aan het Binnenhof maar in zeer beperkte mate gaat over onze toekomst.

(Michel Aglietta en Nicholas Leron, ‘Demokratie neu erfinden’ in FAZ van 11 mei 2017)

Assad van Syrië: van Salonfähig naar Crimineel

Het is 1946.
Syrië is de spil in een concurrentiestrijd tussen de koloniale machten Frankrijk en Engeland. Beide landen hebben elkaar nooit helemaal vertrouwd. Recent, nog tijdens de Tweede Wereldoorlog, is het gevecht om invloed achter de schermen geëscaleerd. De Jordaanse koning Abdullah en de Engelsen willen een “Greater Syria” onder Abdullah. De Engelsen hebben een nog verder reikende visie op Greater Syrië. Dat moet gaan bestaan uit Palestina, Libanon, Transjordanië en Syrië, over een paar jaar onder te brengen in een federatie met Irak. Helaas: Frankrijk en de Verenigde Staten liggen dwars.

Het is juni 2000.
Bij de dood van Hafez al-Assad in 2000 looft president Clinton zijn “strategische keuze voor vrede”. “Wij hadden meningsverschillen maar ik respecteerde hem altijd.” Ook vóór de dood van Assad had hij hem (in 1999) al respect betuigd: “He is a man you can trust. He is experienced and he’s trustworthy. His word is his word.”

Het is 14 juli 2008.
In de laatste paar jaar zoeken de EU en de VS toenadering tot Damascus. De Franse president Sarkozy heeft dit jaar het initiatief genomen om Syrie uit zijn internationaal isolement te halen. De betrokkenheid van Syrië bij de moord op de Libanese oud-premier Hariri in 2005 had tot dat isolement geleid. Gelukkig bleek plotseling dat niet de Syriërs de daders waren maar de Libanese organisatie Hezbollah. Baschar al-Assad (zoon van) is vandaag eregast van president Sarkozy tijdens de “quatorze juilliet”-parade in Parijs.

Het is begin 2011.
Het gaat goed: de Amerikaanse ambassadeur keerde zojuist terug naar Damascus. Er is sinds een aantal jaren overleg gaande over een associatieverdrag tussen de EU en Syrie en de EU verleend hulp aan Syrië. De Europese Investeringsbank (EIB) heeft voor 1,3 miljard aan kredieten uitstaan. De Syrische economie groeide tussen 2001 en 2011 met zo’n vijf procent per jaar. Bashar al Assad is een man van stabiliteit.

Het is december 2012
Assad, de dictator van Syrië, is een monster. Met zijn luchtmacht bombardeert hij woonwijken. Mensen worden bij bosjes gevangen genomen. Velen worden mishandeld. Ministers van buitenlandse zaken van de VS en Europese landen beraden zich voortdurend op maatregelen. Maar de Russen liggen steeds dwars. Saoedie-Arabië en de Golfstaat Qatar doen wat zij kunnen. Zij leveren zwaardere wapens aan een deel van de oppositie, die de dictator wil verdrijven.

Het is 24 maart 2013.
Sietse Bosgra pleit in de NRC voor afstemming met Rusland: niet het aftreden van Assad als voorwaarde vooraf, maar als inzet in onderhandelingen. De belangrijkste geestelijk leider van Syrië stelde één dezer dagen dat voortzetting van de strijd alleen de sektarische opdeling van het land dient. Hij constateert dat juist de door Saoedie-Arabië en Qatar bewapende rebellen geen overleg willen. Hij zegt zelfs dat de Assad-regering vanaf het begin voorstander was van zulke gesprekken. In de Frankfurter Allgemeine Zeitung schrijft Armin Laschet, topman in de Duitse CDU en politieke tegenpool van Bosgra: “… bizar is een Europese politiek die de rebellen als vrijheidsstrijders neerzet.” En: “Wapenleveranties aan de rebellen bevorderen de menselijke catastrofe.”

Frankrijk en Engeland verklaren zich dagelijks bereid militair actief te worden. Zij doen dat in onderlinge afstemming (zodat niet de een er eerder zou zijn dan de ander?).

Jan Schnerr
24 maart 2013

20130325-221640.jpg
Henry Kissinger en Hafez al-Assad in 1973

Obama in Israël: Onderhoudsbeurt voor een Vriendschap?

Morgen arriveert de Amerikaanse president in Israël. Zijn eerste bezoek aan een ander land in zijn tweede termijn. Het Witte Huis heeft de verwachtingen getemperd: de president zal geen voorstellen doen voor heropleving van het vredesproces. In Israëlische politieke kringen is het enthousiasme voor het bezoek gering. Maar beide landen beschikken over een apparaat voor public relations waar je U tegen zegt. Wij zullen dus wel een traan moeten wegpinken bij het bezoek van de president aan het Yad Vashem centrum. De meeste media schrijven over het bezoek als een soort routinematige onderhoudsbeurt in de relatie. Er was de laatste tijd wrijving maar in welke vriendschapsrelatie komt dat nooit voor? Niets nieuws onder de zon? Het lijkt mij onwaarschijnlijk.

De strategische relatie tussen de VS en Israël dateert van midden jaren ’60 van de vorige eeuw. In de kern gaat het om overlappende militaire belangen. Maar zo’n overlap duurt niet eeuwig. Vanaf 1967 heeft Israël gestaag gewerkt aan de kolonisatie van de in dat jaar bezette gebieden. Vanaf 1993 was er het “vredesproces”. Er zou een Palestijnse staat komen in die tijdelijk door Israël bezette gebieden. Het kolonisatietempo werd echter opgevoerd. Honderdduizenden “settlers” vestigden zich met staatssubsidies in de op papier bestaande Palestijnse staat. Amerikaanse presidenten sputterden tegen. Europeanen ergerden zich. Vanaf 2009 speelde de jonge president Obama de kwestie hoog op. Het was vijf voor twaalf met die Palestijnse staat! Bouwstop in de nederzettingen! Netanyahu won, dankzij zijn machtige hefboom: het Amerikaanse Congres. Obama, de “Realpolitiker” trok zijn conclusie. Hij liet het “vredesproces” voor wat het was: een diplomatieke façade.

Israël wordt in het Westen gezien als een joodse staat. In het algemeen wordt gedacht dat er weliswaar een probleem is, maar dat dat opgelost gaat worden door de komende Palestijnse staat. De werkelijkheid is anders. Om te beginnen wonen er in Israël-binnen-de-grenzen-van-1967 1,2 miljoen niet-joden, voornamelijk Palestijnen. Die hebben niet gelijke rechten; dat zou ook niet logisch zijn in een joodse staat. In de bezette gebieden wonen ruim vier miljoen Palestijnen. En inmiddels ook 550.000 joodse kolonisten (volgens sommige moeilijk te verifiëren berichten aanzienlijk meer). Dus, tussen de Middellandse Zee en de rivier de Jordaan ligt een land met elf miljoen inwoners: zes miljoen joden en vijfeneenhalf miljoen Palestijnen. “Onzin”, zegt de westerse diplomaat, “het worden twee staten met twee volkeren.” “Zeer gevaarlijke redenering”, zegt de pro-Palestijn en de progressieve zionist, “Israël heeft geen enkel recht op gebieden als Oost-Jeruzalem en de Westelijke Jordaanoever. Wegwezen daar!” “Één staat? Over mijn lijk”, zegt de ware zionist, “dat zou het joodse karakter van de staat teniet doen.”

De zogenaamde twee statenoplossing, een joodse naast een Palestijnse staat, zal niet verder komen dan de vergaderzalen van de internationale gemeenschap. Ik denk dat de Amerikaanse president zal ophouden daarvoor binnenlands en internationaal nog zijn prestige in de waagschaal te stellen. Israël wordt een land van de Middellandse Zee tot Jordanië. Met drie soorten “rechtssubjecten”: burgers (joden), halve burgers (Palestijnse Israëliërs) en non-citizens (overige Palestijnen).
Mogelijk leidt dat tot een nieuwe manier van naar het land Israël kijken.

Jan Schnerr
19 maart 2013

20130320-155230.jpg

Paus Ratzinger was geen Twitteraar

Waar zijn de Nederlandse katholieken? Eerst treedt er een paus af, voor het eerst in 800 jaar of daaromtrent. Waarom? Wat is er precies aan de hand? Niets gehoord van katholieke “opinion leaders”. Daarna het gespannen afwachten of er al witte rook komt uit de kachel van de romeinse Curie. Geen commentaar van progressieve bisschoppen of van in “werkgemeenschappen” levende kritische katholieken. Ik moest mijn toevlucht zoeken in een Duitse krant om bijvoorbeeld een analyse te lezen van de rol achter de schermen van kardinaal Bertone. De Raspoetin van het Vatikaan. De man heeft een prachtige kop, helemaal passend bij die rol en bij zijn CV: de briljante en spijkerharde vijfde zoon van een boer uit Piemonte (mooie kazen en uitstekende wijn). Hij klom op als lid van de orde van Salesianen van Don Bosco. Dat klinkt als opstaan om half vijf zonder vloerverwarming.

De eerste keer dat ik de Sint Pieter in Rome bezocht was met vier andere jongens. We waren rond de twintig. Een ervan met wie ik destijds een band had, was weggelopen van een priesteropleiding (men had zijn clandestiene platenspeler afgenomen) waar zijn ouders hem naar toe hadden gestuurd. Als niet-gelovig opgevoede, liberale stadsjongen hoorde ik de meest ongelofelijke dingen van hem. Hij was inmiddels van zijn geloof afgevallen en dat niet alleen. Vanaf het moment van vertrek uit Nederland tot voorbij Zuid-Italië fantaseerde hij, onderuit gezakt op de achterbank van ons Volkswagenbusje de meest scabreuze verhalen over Jezus en Maria. En niet zonder talent. Hij had humor, een uitstekende bijbelkennis en een onuitputtelijke fantasie wat nog geaccentueerd werd door het feit dat hij steeds bij zijn onderwerp bleef: Jezus en Maria. Tot in Zwitserland heb ik bijna permanent zitten lachen hoewel er soms ook een bittere ondertoon hoorbaar was. Van daar was het nog anderhalve dag naar Rome.

Hij was in geen monument, ruïne of bijzondere kerk geïnteresseerd maar wilde wel naar de Sint Pieter. Ik vergezelde hem. Wij dwaalden door het oneindig grote gebouw met zijn plafond zo hoog als de katholieke hemel en raakten elkaar kwijt. Even later vond ik hem terug, voor een Mariabeeld. Misschien was het wel de beroemde Piëta. Tussen anoniem voort schuifelende devote toeristen en zedige nonnetjes zat hij geknield op de grond. Wij hebben er geen woord over gewisseld. Ten zuiden van Rome op weg naar Tunesië begon het weer: christelijke pornografie. In Tunis, in een grote straat met regeringsgebouwen waar nu gedemonstreerd wordt, hebben wij een gesprek gehad. In Marokko hebben wij afscheid van elkaar genomen. Wat mij blijvend voor hem innam was dat hij tijdens de reis door de Algerijnse woestijn (tot 50 graden Celsius) zijn legerjas niet uittrok. En dat hij vanaf zijn studentenkamertje in Amsterdam geregeld verzoeken tot Radio Tirana had gericht om Nederlandstalige plaatjes te draaien (“Kameraden, in het kader van de strijd tegen het tot ondergang gedoemde internationale kapitalisme verzoek ik u … enz.”). Diverse malen met succes. Later zag ik hem nog wel eens op de televisie.

Nu met die pauskeuze moest ik daaraan denken. De meest fascinerende man, meer nog dan kardinaal Bertone is toch Ratzinger. Jaren geleden deed ik een poging een artikel van hem te lezen over de betekenis van Jezus voor de moderne mens. Of de moderne katholiek. Een niet-katholiek struikelt dan snel over een gebrek aan basale kennis van de christelijke denkwereld. Duidelijk was wel (en de reden om te gaan lezen) dat deze intellectuele reus een heroïsche poging ondernam om rationaliteit en diepe religiositeit met elkaar in overeenstemming te brengen. Vanuit mijn ooghoeken heb ik deze Ratzinger (een echte “paus” is hij nooit geworden) de laatste jaren gevolgd. Hij geloofde in onveranderlijke waarheden. Eeuwige Waarheden. Dat wil ook zeggen dat daar in de omgang “met de wereld” niet mee gemarchandeerd kon worden. En een intellectueel is geen intellectueel als hij niet uit die Waarheden secundaire waarheden afleidt waar ook niet mee gemarchandeerd kan worden. Het lijkt mij dat daar vanuit de uitgangspunten van het christelijk geloof en speciaal de Kerk weinig tegen in te brengen valt. Geen gepraat over aanpassing aan de moderne hedonistische maatschappij. Paus Ratzinger was geen twitteraar.

Waarschijnlijk is dat de kern: overleeft de Kerk (“het geloof” zal Ratzinger zeggen) in een hedonistische maatschappij door vele zielen te behouden door flexibiliteit of door minder zielen te binden aan de eeuwige waarheden?

Inmiddels toch commentaar gehoord: Antoine Bodard. Hij had zich een beetje gestoord aan de nieuwe paus. De eerste Fransiscus had een preek afgerond met een Italiaans “buona sera”. Dat vond hij niet zo pauselijk. Bodard is de Benno Baksteen van katholiek Nederland. Hij snapt hoe je moet landen tussen de mensen. Er zal een middenweg gevonden moeten worden tussen “goeien avond saam” en verhandelingen over de Heilige Drievuldigheid.

Jan Schnerr
15 maart 2013

De Tweede Kamer als Konijn

Zonder instemming van de Tweede Kamer komt er in dit land geen begroting door. Deze waarheid is in het beton van ons staatsrecht gegoten. En in het bijna heilig ritueel van Prinsjesdag: de Koningin, de troon in de Gravenzaal, de hofdames, de geachte dames-Kamerleden met heel bijzondere hoeden (en de heren niet te vergeten) en de koets natuurlijk! Kortom ‘s lands begroting, de staat van inkomsten en uitgaven wordt door Zijne Majesteits regering op de derde dinsdag in september aangeboden. “Zijne” majesteit, ja inderdaad, want deze column is niet alleen actueel maar hij loopt ook nog op de gebeurtenissen vooruit. September aanstaande is het zover want dan zal voor het eerst sinds de oprichting van het blad Ons Koningshuis en de Libelle en de Margriet een koning, dus niet de staatsrechtelijke Koning maar een mannelijke koning vanaf de troon in de Ridderzaal (of was het toch de Gravenzaal?) zijn gedachten voorlezen over het jaar 2014.

Willem Alexander: deze man gaat ons verrassen. Let op mijn woorden. En dit is niet ironisch bedoeld. Ik ben voor ironie, humor zelfs, maar de algemene tendens om dingen zogenaamd serieus te brengen en dan ervoor te zorgen dat een vage ironische ondertoon suggereert dat je eigenlijk nóg intelligenter bent, namelijk zo intelligent dat je net kunt doen alsof je een beetje dom bent, nee, dat is hier niet de bedoeling. Willem Alexander gaat ons verrassen. Veel ga ik daar nog niet over zeggen. Deze column gaat namelijk over de begrotingsprocedure. Wel alvast het volgende: Koning Willem wordt een man met humor. Meer, met alle respect, dan zijn moeder. En twee: zijn vrouw gaat een voor Nederlandse verhoudingen ongekend belangrijke rol spelen. In deze column wordt daar verder niet op ingegaan. Komt nog.

Het is pas begin maart en het zindert in Den Haag rond de begroting voor 2014. How come? Dat komt omdat “Brussel”, de Europese Unie, al ruim voor de zomer die begroting wil hebben (het heet “stabiliteitsprogramma” maar vergeet dat maar). In Brussel zal onze begroting dan door de Europese Commissie goedgekeurd worden (hopelijk; namelijk alleen als het tekort binnen de 3 % blijft). De Raad van State heeft recent gewaarschuwd dat de Tweede Kamer straks in het najaar er dus niets meer over te zeggen heeft. Premier Rutte heeft de Tweede Kamer geschreven, lees ik in de NRC, dat dat heus niet waar is. Nu even vertrouwelijk: het is wel waar. Sterker nog, terwijl andere landen, zoals Frankrijk er met wat soebatten nog wel een jaartje uitstel uit zullen wringen, zal dat Nederland niet lukken omdat wij voorop liepen om deze strengheid aan de lanterfantende zuiderlingen op te leggen. Conclusie: Tweede Kamer verdwijnt als konijn in de hoge hoed.

Wat zegt nu de NRC? (met alle respect, want de hoofdredactionele commentaren zijn tegenwoordig een van de sterke punten van de krant) De NRC zegt dat de regering lichtvaardig omgaat met de dreigende uitholling van de rol van het nationale parlement. En “het is exact deze houding van het kabinet die de [democratische] vervreemding voeding geeft”. Oef! Ik weet wel niet wat het is, maar ik zou niet graag aan democratische vervreemding lijden. Misschien moet de krant Mark Rutte adviseren om de Kamer te vertellen dat het budgetrecht alreeds van Den Haag naar Brussel is verhuisd. En dat er in september twee mogelijkheden zijn. A. De Kamer accepteert het Brusselse begrotingskader en praat alleen over de uitwerking. B. De Kamer spreekt uit dat het staatsrecht en het parlementaire gewoonterecht boven Brussel gaan (al dan niet na een referendum). Europa met Duitsland erbij kan naar de pomp lopen.
Ik voorspel: het wordt A. Maar dat gaat met veel Nederlands leed gepaard. Van de ziektekosten tot en met het sociaal overleg, iedereen blijkt ineens tegen Europa aan te lopen. Iedereen heeft boter op zijn hoofd: de regering heeft het zelf in Brussel gepromoot, de Kamer ging akkoord, de sociale partners zeiden niets en de media flirtten met degenen die een referendum willen over een gepasseerd station. De verwarring onder het publiek kon wel eens behoorlijk toenemen. Iedereen een blauw oog. Op één na: de Koning.

Wij hebben tegenwoordig regeringen waarover de Koning niet naar zijn mening is gevraagd. Die ouwe trouwe Koning die het eigene van de Nederlandse natie symboliseerde. Dat achterhaalde idee dat nergens meer toe diende. De beeltenis van die Koning (Beatrix) verdween van de bankbiljetten, werd op postzegels vermalen tot quasimoderne digitale frutsels en werd ten lange leste tot euro’s omgesmolten. En nu zijn wij verweesd, samen met onze moslims. Ook omgesmolten, tot Europeanen. De Koning, ik bedoel het instituut, kan men het niet verwijten. Ik ben geen monarchist. Maar ik probeer de humor van de situatie te zien.

Jan Schnerr
3 Maart 2013

20130307-133408.jpg
Prinsjesdag 21 september 1976. Aan Prins Bernhard, zonder uniform, is te zien dat het toen nog ergens over ging.

Roelants en de Bom: Een Verademing

Een verademing op pagina 5 van de NRC van gisteravond. Carolien Roelants schrijft daar over de internationale strijd tegen de kernwapenprogramma’s van Noord-Korea en Iran onder de kop “Dwars”. Van dwarsliggen of een dwarse mening verkondigen.

“Dwars”… In een Nederlandse krant is zoiets meestal een aanwijzing dat iemand een politiek correcte mening gaat geven, maar op een verongelijkte, “dwarse” toon. Een bekende techniek is om in je column eerst een denkbeeldige idioot te introduceren (bijvoorbeeld iemand die alles goedpraat wat moslims waar ook ter wereld uitspoken) en dan vervolgens die halve zool af te branden. Intussen suggereert de tekst (daar zit het echte talent van de columnist) dat wij hier in Nederland omringd worden door precies dit soort gekken. De columnist daarentegen behoort tot de minderheid die nog durft te zeggen waar het op staat.
Een iets geavanceerdere vorm van deze columnistiek zijn de dwarse artikelen van Thierry Baudet over de Europese Unie. Je schept een karikatuur van de EU (met deftige termen want je hebt niet voor niets gestudeerd) en toont vervolgens aan dat deze karikatuur hoognodig de prullenbak in moet. Veel lezers, onder wie ik zullen overigens dat laatste beamen.

Carolien Roelants schrijft in haar stuk niet op dwarse maar eerder op een vrij luchtige toon. Freewheelend bijna, door de zware internationale diplomatie van “scherpe veroordelingen”, “ondermijning van regionale stabiliteit”, de noodzaak van “dialoog en consultatie” en “vastberadenheid en waakzaamheid”. Noord-Korea heeft midden deze maand een kernproef uitgevoerd. Persoonlijk ken ik niemand die zich daar werkelijk druk over maakt. Misschien komt dat door het gevoel van totale vervreemding dat zich van je meester maakt als je de Geliefde Leider zijn volk de weg ziet wijzen naar de vruchtbare velden aan de horizon. Een papperig ventje van tussen de dertig en zestig jaar oud in een padvinderspak waarmee je je in de jaren vijftig volstrekt belachelijk zou hebben gemaakt. Maar toen hadden wij hier al weer voldoende aardappelen op ons bord. Voor des Leider’s volk liggen die nog aan de horizon.

Carolien Roelants breekt op elegante wijze een paar eierschaaltjes. 1. De internationale protesten tegen de atoompolitiek van Geliefde Leider horen thuis in de “divisie van zouteloze veroordelingen”. 2. Tussen Noord-Korea en Iran wordt met twee maten gemeten. 3. Een Iraanse kernproef zou, volgens dreigementen in Jeruzalem tot een storm van Israëlische raketten leiden. 4. Een belangrijk verschil tussen beide landen is dat Iran in de buurt van Israël ligt. 5. Iran heeft geen bom en geniet dus niet de voordelen van de hogere divisie van de zouteloze veroordelingen.

Het fenomeen van de column trekt veel Baudets aan en geeft soms een Roelants de vrijheid om ons te verrassen.

Jan Schnerr
19 februari 2013

20130226-124212.jpg